Manipulacja kręgosłupa a przewlekły ból dolnej części pleców

Czy SMT jest dobrą opcją leczenia przewlekłego bólu dolnej części pleców? Jak wypada w porównaniu z innymi terapiami? Czy poprawia jakość życia? Po jakim czasie przynosi efekty?
Article Image

Leczenie przewlekłego bólu dolnej części kręgosłupa

Ból dolnej części pleców (LBP – low back pain) stanowi wiodącą przyczynę bólu i niepełnosprawności na całym świecie i wywiera wielki wpływ socjoekonomiczny1. Pierwszym wyborem leczenia są podejścia niefarmakologiczne, ponieważ związane z nimi ryzyko zdarzeń niepożądanych jest niższe niż przy farmakoterapii2. Jednym z niefarmakologicznych sposobów leczenia jest manipulacja lub mobilizacja kręgosłupa, znana jako terapia manipulacyjna kręgosłupa (SMT – spinal manipulative therapy).

SMT stosowana jest przez różnego rodzaju specjalistów ochrony zdrowia, takich jak chiropraktycy, osteopaci, terapeuci manualni i fizjoterapeuci. Efekty SMT przeanalizowano w wielu przeglądach systematycznych i metaanalizach, które sugerują, że metoda ta stanowi skuteczną interwencję zmniejszającą ból i poprawiającą funkcjonowanie3-5. Jednakże zalecenia odnośnie do SMT w międzynarodowych wytycznych na temat przewlekłego LBP nie są spójne6-8. Jako że każda z grup opracowujących wytyczne korzysta z tych samych dowodów naukowych, stan ten wynika prawdopodobnie z różnic w podejściu poszczególnych grup do oceny i interpretacji dowodów.

Jedną z wad tradycyjnych metaanaliz jest fakt, że dane łączne pozyskiwane są na poziomie badania, a naukowiec jest zależny od sposobu analizy i prezentacji tych danych. Metaanaliza danych poszczególnych uczestników (IPD – individual participant data) pozwala na uniknięcie problemów ze złym raportowaniem i brakiem skorygowania zmiennych wyjściowych, jako że dostępne dane indywidualne umożliwiają bardziej precyzyjne i potencjalnie bardziej poprawne oszacowanie efektu.

Niedawny systematyczny przegląd na temat SMT przy przewlekłym LBP5 odzwierciedla pewne potencjalne ograniczenia tradycyjnej metaanalizy łącznej. Na przykład autorzy objętych nim badań używali różnych definicji LBP, uwzględnili pewną liczbę pacjentów z podostrym LBP, zastosowali różne częstotliwości leczenia i użyli różnych technik analitycznych. W metaanalizie typu IPD niektóre z tych problemów można rozwiązać.

Konkretnym celem niniejszej metaanalizy typu IPD była ocena skuteczności SMT w porównaniu z dowolną inną terapią zachowawczą odnośnie do wyników podstawowych (tzn. bólu i funkcji związanej z plecami) i drugorzędnych (tzn. jakości życia, rekonwalescencji, powrotu do pracy, korzystania z leków i zadowolenia z leczenia) po jednym, trzech, sześciu i dwunastu miesiącach u osób dorosłych z przewlekłym LBP.

Metody badań skuteczności manipulacji kręgosłupa w przewlekłym bólu pleców

Przeglądem objęto randomizowane badania kontrolowane opublikowane od roku 2000. Przede wszystkim ujęto w nim badania z przeglądu Cochrane z 2011 r. sprawdzającego wpływ SMT na przewlekły ból pleców12. Autorzy uaktualnili wyszukiwanie trzykrotnie – w grudniu 2016 r., w maju 2018 r. i w okresie od maja 2018 do października 2020 r.

W przeglądzie uwzględniono wyłącznie randomizowane badania kliniczne. Włączano je do przeglądu, jeśli ich uczestnikami były osoby dorosłe z przewlekłym (trwającym co najmniej 12 tygodni) LBP. LBP określa się jako ból dolnej części pleców niezwiązany z konkretną patologią (np. infekcja, złamanie, guz lub zespół korzeniowy).

Włączano także uczestników z rozproszonym bólem nogi związanym z problemem z dolną częścią pleców oraz uczestników z podstawowej i specjalistycznej opieki zdrowotnej. Z badań o mieszanej populacji (np. z bólem podostrym i przewlekłym) włączano jedynie tych uczestników, których ból utrzymywał się dłużej niż 12 tygodni.

Wykluczano badania, które:

  1. stosowały nieodpowiednią procedurę randomizacji (np. alokacja naprzemienna, alokacja oparta o datę urodzenia),
  2. obejmowały pacjentów z LBP i innymi stanami, jak na przykład ciąża lub rekonwalescencja pooperacyjna,
  3. sprawdzały tylko bezpośredni efekt pojedynczej sesji terapeutycznej lub 
  4. porównywały efekty terapii multimodalnej obejmującej SMT z inną terapią.

Typy interwencji w zakresie bólu dolnego odcinka kręgosłupa

Interwencja eksperymentalna

Włączano badania nad manipulacją kręgosłupa (tzn. techniki o dużej szybkości i niskiej amplitudzie) oraz mobilizacją kręgosłupa (tzn. techniki o niskiej szybkości i niskiej amplitudzie).

Porównania

Autorzy przeanalizowali następujące porównania:

  1. SMT vs zalecane interwencje, w tym leczenie niefarmakologiczne (np. ćwiczenia) i leczenie farmakologiczne (np. niesterydowe leki przeciwzapalne),
  2. SMT vs interwencje niezalecane (np. diatermia),
  3. pozorowana SMT (placebo),
  4. SMT + interwencja vs sama interwencja,
  5. manipulacja vs mobilizacja kręgosłupa.

Rozróżnienie między interwencjami „zalecanymi” i „niezalecanymi” oparto na najnowszych międzynarodowych wytycznych na temat LBP pochodzących z USA8, Wielkiej Brytanii6, Niderlandów7 oraz na europejskich wytycznych COST B1318.

Typy miar wyniku

Podstawowym wynikiem był zgłaszany przez pacjenta ból oraz stan funkcjonalny związany z plecami. Wyniki drugorzędne obejmowały zgłaszaną przez pacjenta jakość życia związaną ze zdrowiem, powrót do pracy, poprawę ogólną (tzn. postrzeganą rekonwalescencję), satysfakcję z leczenia i stosowanie środków przeciwbólowych.

Zbieranie i analiza danych

Od autorów badań spełniających kryteria włączające pozyskano dane wszystkich uczestników. Dane te dotyczyły charakterystyki badania, charakterystyki pacjenta, typu wyniku, czasu trwania katamnezy oraz opisu interwencji eksperymentalnych i kontrolnych.

Analiza oparta była na zasadzie intention-to-treat (analiza wyników w grupach wyodrębnionych zgodnie z zaplanowanym leczeniem). Pierwotna analiza składała się z jednoetapowej metaanalizy typu IPD dla pięciu głównych porównań jeden, trzy, sześć i dwanaście miesięcy po randomizacji10. Te momenty stanowią standardowy czas katamnezy przy leczeniu LBP.

Przeprowadzono także analizę w podgrupach według następujących zmiennych:

  1. typ klinicysty (tzn. chiropraktyk vs inny),
  2. sama SMT vs SMT multimodalna;
  3. kraj przeprowadzenia badania (USA vs inny),
  4. uczestnicy tylko z przewlekłym LBP (w niektórych badaniach występowali uczestnicy z podostrym LBP) oraz 5. tylko badania z terapią ćwiczeniową jako grupą porównawczą.

Przeprowadzono również analizę wrażliwości dla badań:

  1. z niskim ryzykiem stronniczości przy randomizacji i zaślepianiu,
  2. z ogólnie niskim ryzykiem stronniczości,
  3. z okresem katamnezy trwającym osiem tygodni oraz
  4. których opublikowane wyniki autorzy przeglądu byli w stanie odtworzyć.

ból dolnej części pleców

Wyniki badań nad manipulacją kręgosłupa w odniesieniu do bólu dolnego odcinka kręgosłupa

Zidentyfikowane badania

Kryteria włączające spełniały 43 randomizowane badania kliniczne. Od autorów 21 z nich (50%) pozyskano dane 4223 uczestników24-44. 12 spośród 21 badań oceniało wpływ SMT w porównaniu z interwencją zalecaną, przy czym w ośmiu była to terapia ćwiczeniowa26,27,29,30,32- 34,38,40-43. Jedno badanie porównywało SMT z pozorowaną SMT44, pięć oceniało wpływ SMT w porównaniu z interwencjami niezalecanymi24,31,33,37,39, pięć sprawdzało wpływ SMT jako terapii pomocniczej25,33,35,36,43 i trzy porównywały efekty manipulacji z efektami mobilizacji28,32,39.

Wielkości prób wahały się od 21 do 1334 uczestników (mediana 192). Jednakże niektóre badania składały się z kilku ramion, a inne obejmowały pacjentów z LBP innym niż przewlekły. Dlatego rzeczywistą wielkość próby dla danego porównania należy uważać za potencjalnie mniejszą. Spośród 4223 uczestników 2249 przydzielono do grupy SMT, a 1974 do grupy porównawczej.

Ryzyko stronniczości

W mniej więcej trzech czwartych badań zastosowano odpowiednią randomizację (generowanie sekwencji) i zaślepienie przydziału do grup24-27,29-32,34,37-40,42,43.

Wpływ SMT na wyniki główne i drugorzędne: jednoetapowa metaanaliza

      1. SMT vs interwencje zalecane Ból i funkcjonowanie poprawiały się pod koniec leczenia i poprawa utrzymywała się do dwunastu miesięcy po randomizacji we wszystkich grupach.

        Wyniki podstawowe

        Ból: Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że SMT przynosi podobne korzyści co zalecane interwencje we wszystkich punktach czasowych (największa różnica na korzyść SMT widoczna była po trzech miesiącach).
        Stan funkcjonalny: Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że SMT przynosi podobne korzyści co zalecane interwencje we wszystkich punktach czasowych (największa różnica na korzyść SMT widoczna była po miesiącu).
        W analizie w podgrupie SMT vs ćwiczenia otrzymano podobne wyniki.

        Wyniki drugorzędne

        Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że SMT skutkuje średnim obniżeniem stosowania leków w porównaniu z zalecanymi interwencjami w dwóch z czterech punktów czasowych (największą różnicę zaobserwowano sześć miesięcy po randomizacji). Odnośnie do pozostałych drugorzędnych miar wyniku istnieją dowody o jakości od niskiej do wysokiej, że SMT daje podobne korzyści co interwencje zalecane.
      2. SMT vs interwencje niezalecane

        Wyniki podstawowe

        Ból: Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że SMT przynosi podobne korzyści co interwencje niezalecane po jednym i sześciu miesiącach od randomizacji (największą różnicę zaobserwowano po sześciu miesiącach). Dane są niewystarczające, by przeprowadzić analizę po trzech i dwunastu miesiącach.
        Stan funkcjonalny: Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że SMT przynosi podobne korzyści co interwencje niezalecane jeden, trzy i sześć miesięcy od randomizacji (największą różnicę zaobserwowano po sześciu miesiącach). Dane są niewystarczające, by przeprowadzić analizę po dwunastu miesiącach.

        Wyniki drugorzędne

        Jakość życia: Istnieją dowody niskiej jakości, że SMT przynosi podobne korzyści co interwencje niezalecane jeden i sześć miesięcy od randomizacji (największą różnicę stwierdzono po sześciu miesiącach). Dane są niewystarczające do przeprowadzenia analizy po trzech i dwunastu miesiącach.
      3. SMT vs pozorowana SMT Analizy w tym porównaniu nie przeprowadzono, ponieważ dane pochodziły tylko z jednego badania44.
      4. SMT + interwencja vs sama interwencja

        Wyniki podstawowe

        Ból: Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że SMT + interwencja dają podobne korzyści co sama interwencja jeden, trzy i dwanaście miesięcy po randomizacji oraz dowody niskiej jakości, że SMT przynosi podobne korzyści co sama interwencja po sześciu miesiącach (największą różnicę zaobserwowano miesiąc po randomizacji).
        Stan funkcjonalny: Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że SMT + interwencja przynoszą podobne korzyści co sama interwencja jeden, trzy i dwanaście miesięcy od randomizacji oraz dowody niskiej jakości, że SMT + interwencja przynoszą podobne korzyści co sama interwencja po sześciu miesiącach (największą różnicę zaobserwowano trzy miesiące po randomizacji).

        Wyniki drugorzędne

        Jakość życia. Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że SMT + interwencja przynoszą podobne korzyści co sama interwencja jeden, trzy i dwanaście miesięcy od randomizacji oraz dowody niskiej jakości, że SMT + interwencja dają podobne korzyści co sama interwencja po sześciu miesiącach (największą różnicę zaobserwowano po 12 miesiącach).
      5. Manipulacja vs mobilizacja
        Ból: Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że manipulacja przynosi podobne korzyści co mobilizacja miesiąc po randomizacji. Stan funkcjonalny: Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że manipulacja przynosi podobne korzyści co mobilizacja miesiąc po randomizacji. Brak jest danych na temat innych punktów czasowych oraz wyników drugorzędnych.
Tabela 1. Główne efekty leczenia i podsumowanie jakości rezultatów wszystkich porównań odnośnie do
głównej miary wyniku. Ujemna liczba określająca różnicę efektu wskazuje, że wynik w grupie SMT był
lepszy niż w grupie kontrolnej.
D – średnia różnica połączonego wyniku bólu w skali od 0 do 100 punktów, SMD – standaryzowana średnia różnica połączonego wyniku stanu funkcjonalnego, RMDQ – kwestionariusz niepełnosprawności Rolanda i Morrisa.

Analiza wrażliwości

Wyniki wszystkich jednoetapowych analiz wrażliwości sugerują podobne efekty odnośnie do bólu i stanu funkcjonalnego we wszystkich punktach czasowych. SMT ma podobną skuteczność zmniejszania bólu i poprawiania funkcjonowania pacjentów z przewlekłym LBP co interwencje zalecane i niezalecane oraz jako terapia pomocnicza.

Omówienie przeglądu badań nad manipulacją kręgosłupa

Wyniki niniejszego przeglądu sugerują, że istnieją dowody umiarkowanej jakości, iż SMT przynosi podobne efekty co zalecane sposoby leczenia, jeśli chodzi o zmniejszanie bólu i poprawianie stanu funkcjonalnego podczas kontroli krótkoterminowej, średnioterminowej i długoterminowej.

Dodatkowo istnieją umiarkowane dowody, że SMT wywiera podobny wpływ na ulgę w bólu i poprawę funkcji także w porównaniu z terapiami niezalecanymi oraz jako leczenie pomocnicze.

Istnieją dowody umiarkowanej jakości, że manipulacja przynosi podobne efekty co mobilizacja. Nie uzyskano wyników porównania SMT z terapią pozorowaną, ponieważ dostępne dane pochodzą tylko z jednego badania.

Wyniki te są w zgodzie z niedawno opublikowanym przeglądem danych łącznych5 oraz z innymi niedawno opublikowanymi przeglądami systematycznymi4,45,46. Interpretacja tych ustaleń jest nieco trudna, zwłaszcza gdy SMT wykazuje podobne efekty co terapie zalecanie i niezalecane lub jako leczenie pomocnicze. Wydaje się to niejasne i wymaga wyjaśnienia. Po pierwsze, większość zidentyfikowanych badań porównywała wpływ SMT z wpływem terapii zalecanych. Ogólnie badania te były duże, zwierały więcej danych na temat punktów czasowych katamnezy i miały lepszą jakość metodologiczną (tzn. niskie ryzyko stronniczości) niż badania ujęte w innych porównaniach. Oznacza to, że ustalenia te były solidniejsze i podawane przez nie szacunki efektu są bardziej godne zaufania. Choć nawet odnośnie do tych porównań jakość dowodów według systemu GRADE jest umiarkowana.

Manipulacja kręgosłupa

Po drugie, podział interwencji na kategorie interwencji zalecanych i niezalecanych nie zawsze był prosty (np. terapia mięśniowo- -powięziowa), co pozostawia pole do interpretacji. Po trzecie, należy pamiętać, że sformułowanie „interwencje niezalecane” nie oznacza, że interwencje te nie działają, są szkodliwe czy też odradzane (oznacza to jedynie, że interwencje te nie należą do zalecanych przez międzynarodowe wytyczne – przyp. red.).

Ważną różnicą między niniejszą analizą typu IPD a tradycyjnymi łącznymi metaanalizami jest fakt, że tutaj autorzy mogli przeprowadzić dostosowanie zmiennych, wyjściowego bólu i stanu funkcjonalnego i nie byli zależni od sposobu raportowania danych w oryginalnych publikacjach. Zwiększyło to precyzję szacunków w porównaniu z metaanalizami danych łącznych, ale nie doprowadziło do innego wniosku co do głównego efektu.

Trudno będzie uzasadnić przeznaczanie finansowych i osobowych zasobów na dalsze badania porównujące SMT z obecnie zalecanymi sposobami leczenia, mało jest bowiem prawdopodobne, by zmieniły one ustalone tutaj wnioski. Inni badacze poczynili wcześniej taką samą obserwację odnośnie do badań nad terapią ćwiczeniową bólu dolnej części pleców. Metaanaliza typu IPD terapii ćwiczeniowej dolnej części bólu pleców z 2019 r. podała dokładne szacunki efektywności tej metody leczenia47. Dlatego też przyszłe badania, zamiast powielać ustalenia wcześniejsze, powinny się skupiać na kwestiach ekonomiczności, optymalnego dawkowania, sposobu stosowania w celu zminimalizowania efektów ubocznych, specyficzności leczonego obszaru oraz maksymalizacji niespecyficznych efektów opieki.

Mocne strony i ograniczenia przeglądu badań nad manipulacją kręgosłupa

Najważniejszą mocną stroną tego przeglądu jest wielkość próby i różnorodność badań, co oznacza, że jego wyniki z dużym prawdopodobieństwem nadają się do szerokiego przenoszenia na praktykę kliniczną. Z drugiej strony ta różnorodność badań doprowadziła do różnic w jakości metodologicznej i typach miar wyniku i zmiennych oraz wprowadziła statystyczną heterogeniczność, która może powodować trudności w interpretacji danych. Autorzy zbadali tę różnorodność przy pomocy analiz wrażliwości i dwuetapowych analiz wyników podstawowych dla wszystkich pomiarów podczas katamnezy, nie znaleźli jednak wytłumaczenia tej statystycznej heterogeniczności. Nasze zrozumienie efektów SMT poprawiłoby się, gdybyśmy zrozumieli etiologię LBP oraz mechanizm działania SMT.

Najważniejszym ograniczeniem jest ewentualna stronniczość doboru badań. Przeglądem objęto jedynie 50% dostępnych badań, podobnie jak w innych badaniach typu IPD47,48. W analizie dwuetapowej autorzy zbadali wielkości efektu z tych badań, których nie ujęto z powodu braku możliwości pozyskania danych uczestników. Wyniki tej analizy sugerują jedynie niewielkie różnice między badaniami ujętymi w przeglądzie a tymi, z których nie dało się pozyskać pierwotnych danych, co wskazuje, że ujęte randomizowane badania kliniczne prawdopodobnie stanowią reprezentatywną próbę wszystkich opublikowanych badań. Ułatwia to skuteczne porównywanie interwencji z poszczególnych badań.

Implikacje dla klinicystów

SMT ma podobną skuteczność zmniejszania bólu i poprawiania funkcjonowania pacjentów z przewlekłym LBP co interwencje zalecane i niezalecane oraz jako terapia pomocnicza. Dla pacjentów z przewlekłym LBP SMT stanowi opcję leczenia. SMT można przeprowadzać jako monoterapię, choć zwykle oferowana jest ona jako część szerszego pakietu terapeutycznego wraz z terapią ćwiczeniową lub typową opieką, jak zalecają obowiązujące narodowe wytyczne na temat bólu dolnej części pleców6- 8. Jest to ważne, ponieważ SMT jest z natury terapią bierną. Dlatego też, by zapobiegać nieodpowiednim zachowaniom i umożliwić pacjentom przejęcie kontroli nad swoim stanem, bardzo istotne jest, by pracownicy ochrony zdrowia przekazywali im oparte na dowodach naukowych informacje na temat interwencji biernych takich jak SMT. Dobór leczenia powinien wynikać ze wspólnego procesu podejmowania decyzji, uwzględniającego preferencje pacjenta oraz doświadczenie i umiejętności klinicysty.

Manipulacja kręgosłupa

Do poparcia niniejszych zaleceń nie są wymagane żadne dalsze badania. Nie jest prawdopodobne, by podobne badania w przyszłości prowadziły do odmiennych wniosków. W wielu przypadkach nie odnotowywano zdarzeń niepożądanych, a jeśli je odnotowywano, w poszczególnych badaniach mierzono je w różny sposób. Dlatego też niemożliwe było zagregowanie odnośnych danych.

Wniosek z badań nad manipulacją kręgosłupa

Wystarczające dowody wskazują, że SMT zapewnia podobne wyniki co terapie zalecane, jeśli chodzi o ulgę w bólu i poprawę stanu funkcjonalnego. SMT wydaje się być dobrą opcją leczenia przewlekłego bólu dolnej części pleców.

Źródło: Physiotherapy 2021; 112: 121-134 ©2021 The Authors

Adaptacja: Katarzyna Bogiel

Na podstawie licencji CC BY (http://creativecommons.org/ licenses/by/4.0/)

Bibliografia
  • GBD Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators. Global,regional, and national incidence, prevalence, and years lived with dis-ability for 354 diseases and injuries for 195 countries and territories,1990–2017: a systematic analysis for the Global Burden of DiseaseStudy 2017. Lancet 2018;392(10159):1789–858.
  • Foster NE, Anema JR, Cherkin D, Chou R, Cohen SP, Gross DP, et al.Prevention and treatment of low back pain: evidence, challenges, andpromising directions. Lancet 2018;391(10137):2368–83.
  • Coulter ID, Crawford C, Hurwitz EL, Vernon H, Khorsan R, Sut-torp Booth M, et al. Manipulation and mobilization for treatingchronic low back pain: a systematic review and meta-analysis. Spine J2018;18(5):866–79.
  • Ruddock JK, Sallis H, Ness A, Perry RE. Spinal manipulation vs shammanipulation for nonspecific low back pain: a systematic review andmeta-analysis. J Chiropr Med 2016;15(3):165–83.
  • Rubinstein SM, de Zoete A, van Middelkoop M, Assendelft WJJ, deBoer MR, van Tulder MW. Benefits and harms of spinal manipulativetherapy for the treatment of chronic low back pain: systematic reviewand meta-analysis of randomised controlled trials. BMJ 2019;364:l689.
  • NICE guideline [NG59] . Low back pain and sciatica in over16s: assessment and management; 2016 https://www.nice.org.uk/ guidance/NG59/chapter/Recommendations#non-invasive-treatments- for-low-back-pain-and-sciatica.
  • Bons SCS, Borg MAJP, Van den Donk M, Koes BW, KuijpersT, Ostelo RWJG, et al. NHG guideline for aspecific low-back pain. https:// www.nhg.org/standaarden/samenvatting/aspecifieke-lagerugpijn# idp23613872.2017.
  • Qaseem A, Wilt TJ, McLean RM, Forciea MA, Clinical GuidelinesCommittee of the American College of P. Noninvasive treatmentsfor acute, subacute, and chronic low back pain: a clinical practiceguideline from the American College of Physicians. Ann Intern Med2017;166(7):514–30.
  •  Stewart LA, Clarke M, Rovers M, Riley RD, Simmonds M, StewartG, et al. Preferred reporting items for systematic review and meta-analyses of individual participant data: the PRISMA-IPD statement.JAMA 2015;313(16):1657–65.
  • de Zoete A, de Boer MR, van Tulder MW, Rubinstein SM, UnderwoodM, Hayden JA, et al. Rational and design of an individual participantdata meta-analysis of spinal manipulative therapy for chronic low backpain-a protocol. Syst Rev 2017;6(1):21.
  • Rubinstein SM, van Eekelen R, Oosterhuis T, de Boer MR, OsteloRW, van Tulder MW. The risk of bias and sample size of trials ofspinal manipulative therapy for low back and neck pain: analysis andrecommendations. J Manipulative Physiol Ther 2014;37(8):523–41.
  • Rubinstein SM, van Middelkoop M, Assendelft WJ, de Boer MR, vanTulder MW. Spinal manipulative therapy for chronic low-back pain.Cochrane Database Syst Rev 2011;(2):CD008112.
  • Grande-Alonso M, Suso-Marti L, Cuenca-Martinez F, Pardo- -MonteroJ, Gil-Martinez A, La Touche R. Physiotherapy based on a biobehav-ioral approach with or without orthopedic manual physical therapyin the treatment of nonspecific chronic low back pain: a randomizedcontrolled trial. Pain Med 2019;20(12):2571–87.
  • de Oliveira Meirelles F, de Oliveira Muniz Cunha JC, da SilvaEB. Osteopathic manipulation treatment versus therapeutic exercisesin patients with chronic nonspecific low back pain: a randomized, controlled and double-blind study. J Back Musculoskelet Rehabil2020;33(3):367–77.
  • Ford JJ, Slater SL, Richards MC, Surkitt LD, Chan AYP, Tay-lor NF, et al. Individualised manual therapy plus guideline-basedadvice vs advice alone for people with clinical features of lumbarzygapophyseal joint pain: a randomised controlled trial. Physiotherapy2019;105(1):53–64.
  • Goertz CM, Long CR, Vining RD, Pohlman KA, Walter J, Coulter I.Effect of usual medical care plus chiropractic care vs usual medicalcare alone on pain and disability among US service members with lowback pain: a comparative effectiveness clinical trial. JAMA Netw Open2018;1(1):e180105.
  • Schulz C, Evans R, Maiers M, Schulz K, Leininger B, BronfortG. Spinal manipulative therapy and exercise for older adults withchronic low back pain: a randomized clinical trial. Chiropr Man Therap2019;27:21.
  • Airaksinen O, Brox JI, Cedraschi C, Hildebrandt J, Klaber-MoffettJ, Kovacs F, et al. Chapter 4. European guidelines for the manage-ment of chronic nonspecific low back pain. Eur Spine J 2006;15(Suppl2):S192–300.
  • Furlan AD, Malmivaara A, Chou R, Maher CG, Deyo RA, SchoeneM, et al. 2015 updated method guideline for systematic reviewsin the cochrane back and neck group. Spine (Phila Pa 1976)2015;40(21):1660–73.
  • Riley RD, Lambert PC, Abo-Zaid G. Meta-analysis of individual par-ticipant data: rationale, conduct, and reporting. BMJ 2010;340:c221.
  • Furlan AD, Pennick V, Bombardier C, van Tulder M, Group EBCBR.2009 updated method guidelines for systematic reviews in the CochraneBack Review Group. Spine (Phila Pa 1976) 2009;34(18):1929–41.
  • Cohen J. Statistical power analysis for the behavioral sciences. 2nd ednHillsdale: Lawrence Earlbaum Associates; 1988.
  • Higgins JPT, Green S. Cochrane handbook for systematic reviews ofinterventions. The Cochrane Collaboration Version 510; 2011 [updatedMarch 2011]. Available from wwwhandbookcochraneorg.
  • Balthazard P, de Goumoens P, Rivier G, Demeulenaere P, BallabeniP, Deriaz O. Manual therapy followed by specific active exercisesversus a placebo followed by specific active exercises on the improve-ment of functional disability in patients with chronic non specific lowback pain: a randomized controlled trial. BMC Musculoskelet Disord2012;13:162.
  • Bronfort G, Hondras MA, Schulz CA, Evans RL, Long CR, GrimmR. Spinal manipulation and home exercise with advice for subacuteand chronic back-related leg pain: a trial with adaptive allocation. AnnIntern Med 2014;161(6):381–91.
  • Bronfort G, Maiers MJ, Evans RL, Schulz CA, Bracha Y, Svendsen- KH, et al. Supervised exercise, spinal manipulation, and home exer-cise for chronic low back pain: a randomized clinical trial. Spine J2011;11(7):585–98.
  • Cecchi F, Molino-Lova R, Chiti M, Pasquini G, Paperini A, ContiAA, et al. Spinal manipulation compared with back school and withindividually delivered physiotherapy for the treatment of chronic lowback pain: a randomized trial with one-year follow-up. Clin Rehabil2010;24(1):26–36.
  • Cook C, Learman K, Showalter C, Kabbaz V, O’Halloran B. Early useof thrust manipulation versus non-thrust manipulation: a randomizedclinical trial. Man Ther 2013;18(3):191–8.
  • Ferreira ML, Ferreira PH, Latimer J, Herbert RD, Hodges PW, JenningsMD, et al. Comparison of general exercise, motor control exercise andspinal manipulative therapy for chronic low back pain: a randomizedtrial. Pain 2007;131(1–2):31–7.
  • Gudavalli MR, Cambron JA, McGregor M, Jedlicka J, Keenum M,Ghanayem AJ, et al. A randomized clinical trial and subgroup analysis to compare flexion-distraction with active exercise for chronic low backpain. Eur Spine J 2006;15(7):1070–82.
  • Haas M, Vavrek D, Peterson D, Polissar N, Neradilek MB. Dose-response and efficacy of spinal manipulation for care of chronic lowback pain: a randomized controlled trial. Spine J 2014;14(7):1106–16.
  • Hondras MA, Long CR, Cao Y, Rowell RM, Meeker WC. A ran-domized controlled trial comparing 2 types of spinal manipulationand minimal conservative medical care for adults 55 years and olderwith subacute or chronic low back pain. J Manipulative Physiol Ther2009;32(5):330–43.
  • Hsieh CY, Adams AH, Tobis J, Hong CZ, Danielson C, Platt K,et al. Effectiveness of four conservative treatments for subacutelow back pain: a randomized clinical trial. Spine (Phila Pa 1976)2002;27(11):1142–8.
  • Skillgate E, Vingard E, Alfredsson L. Naprapathic manual therapy orevidence-based care for back and neck pain: a randomized, controlledtrial. Clin J Pain 2007;23(5):431–9.
  •  Verma Y, Goyal M, Narkeesj D. Pain, range of motion and back strengthin chronic low back pain before and after lumbar mobilisation. J Phys-iother Res 2013;(3):48–57.
  • Vismara L, Cimolin V, Menegoni F, Zaina F, Galli M, Negrini S, et al.Osteopathic manipulative treatment in obese patients with chronic lowback pain: a pilot study. Man Ther 2012;17(5):451–5.
  • Walker BF, Hebert JJ, Stomski NJ, Losco B, French SD. Short-termusual chiropractic care for spinal pain: a randomized controlled trial.Spine (Phila Pa 1976) 2013;38(24):2071–8.
  • Wilkey A, Gregory M, Byfield D, McCarthy PW. A comparisonbetween chiropractic management and pain clinic management forchronic low-back pain in a national health service outpatient clinic.J Altern Complement Med 2008;14(5):465–73.
  •  Xia T, Long CR, Gudavalli MR, Wilder DG, Vining RD, Rowell RM,et al. Similar effects of thrust and nonthrust spinal manipulation foundin adults with subacute and chronic low back pain: a controlled trialwith adaptive allocation. Spine (Phila Pa 1976) 2016;41(12):E702–9.
  • Zaproudina N, Hietikko T, Hanninen OO, Airaksinen O. Effective-ness of traditional bone setting in treating chronic low back pain: arandomised pilot trial. Complement Ther Med 2009;17(1):23–8.
  • Rasmussen-Barr E, Nilsson-Wikmar L, Arvidsson I. Stabilizing train-ing compared with manual treatment in sub-acute and chronic low-backpain. Man Ther 2003;8(4):233–41.
  •  Petersen T, Larsen K, Nordsteen J, Olsen S, Fournier G, Jacobsen S. TheMcKenzie method compared with manipulation when used adjunctiveto information and advice in low back pain patients presenting withcentralization or peripheralization: a randomized controlled trial. Spine(Phila Pa 1976) 2011;36(24):1999–2010.
  • UK Beam Trial Team. United Kingdom back pain exercise andmanipulation (UK BEAM) randomised trial: effectiveness of physicaltreatments for back pain in primary care. BMJ 2004;329(7479):1377.
  • Hidalgo B, Pitance L, Hall T, Detrembleur C, Nielens H. Short-termeffects of Mulligan mobilization with movement on pain, disability,and kinematic spinal movements in patients with nonspecific low backpain: a randomized placebo-controlled trial. J Manipulative PhysiolTher 2015;38(6):365–74.
  • Chou R, Deyo R, Friedly J, Skelly A, Hashimoto R, Weimer M, et al.,Rockville (MD) Noninvasive treatments for low back pain. AHRQcomparative effectiveness reviews; 2016. 46. Franke H, Franke JD, Fryer G. Osteopathic manipulative treatment fornonspecific low back pain: a systematic review and meta-analysis. BMCMusculoskelet Disord 2014;15:286.
  • Hayden JA, Wilson MN, Stewart S, Cartwright JL, Smith AO, RileyRD, et al. Exercise treatment effect modifiers in persistent low backpain: an individual participant data meta-analysis of 3514 participantsfrom 27 randomised controlled trials. Br J Sports Med 2019;0:1–16.
  •  Buffart Lm, Kalter J, Sweegers Mg, Courneya Ks, Newton Ru, Aaron-son Nk, et al. Effects and moderators of exercise on quality of life andphysical function in patients with cancer: an individual patient datameta-analysis of 34 RCTs. Cancer Treat Rev 2017;52:91–104
AUTORZY
Udostępnij
UK Logo